15 Kasım 1923 gece yarısına doğru, gecenin karanlığında Bozdoğan Kemeri yakınlarında devriye gezen iki bekçi birkaç el silah sesi duyar. Yerde yatan biri ve olay yerinden kaçmaya çalışan bir şüpheli vardır. Bekçiler Haydar adındaki saldırganı yakalar. Yerde yatan cansız beden ise “İştirakçi Hilmi” adıyla bilinen eski sivil polis, gazeteci ve siyasetçi Hüseyin Hilmi’dir.
Hüseyin Hilmi; İstanbul’un işgal altında olduğu günlerde kurduğu Türkiye Sosyalist Partisi ve grevlerle Kazlıçeşme deri fabrikası, tersane, tramvay, tünel ve elektrik şirketi işçileri arasında taraftar bulur.
Hüseyin Hilmi, 1 Mayıs 1921 günün başta partisinin üyesi olan tüm işçilerin katılacağı bir kutlama organize eder. Bu durum; İngiliz işgal güçleri komutanı general Harrington’ı endişeye sürükler. Yapılan bir duyuru ile kutlamalar yasa dışı ilan edilir. Kutlamalarda ısrar edilmesi halinde sorumluların askeri mahkemelerde yargılanacağı duyurulur. Hatta saldırılar olabileceğine dair duyumlar alındığı bildirilir.
Tüm bu tehditlere rağmen işçiler 1 Mayıs 1921 günü iş bırakır. Partinin bayraklarla süslenmiş Divanyolu’ndaki genel merkezi işgal güçlerince kuşatılır. Bando enternasyonal marşı çalmaktadır. Parti merkezine gelen işçiler kucaklaşır, birbirlerini kutlarlar. Bu kararlılık karşısında olayların büyümemesi için Sadrazam Ahmet Tevfik Paşa mavi işçi tulumu giyen, kırmızı kravat takan Hüseyin Hilmi Bey ve üç delegeyi kabul eder. Kutlamalar olaysız sona erer.
Yıllar sonra işgal güçleri komutanı general Harrington yayınladığı anılarında üstü kapalı bir şekilde, İştirakçi Hilmi beyin (ki bu lakap çıkardığı gazete isminden dolayı kendisine verilmiştir) Fransızların işlettiği şirketlerdeki işçi hareketlerinden ötürü Fransızlarca öldürüldüğünü ima eder.
Mahkeme kayıtlarına göre ise ‘kendisini taciz ettiği’ için Haydar adında birinin öldürdüğü yazılıdır. 15 yıl kürek cezasına çarptırılan saldırganın bir polis olması daha sonraki yıllarda azınlıklara karşı işbirliği teklifini reddettiği için Polis Müdürü Hasan Tahsin tarafından öldürtüldüğü iddialarını gündeme getirir. Ancak, İştirakçi Hilmi’nin ölümü bir muamma olarak kalır.
İstanbul, 1 Mayıs 2021
gezmekyetmez
