Verem, XIX. yüzyılın başlarında, Avrupa nüfusunun %70’nde görülen, tedavisi son derece güç, ölümcül bir hastalıktır. Özellikle sanayi devrimi ile birlikte baş gösteren ağır çalışma şartları ve kötü yaşam koşulları hastalığın ve ölümlerin sayısını arttırır. Bu da yetmezmiş gibi bulaşıcı bir hastalıktır.
Bu denli yaygın bir hastalığın Osmanlı İmparatorluğu’nda da görülmesi kaçınılmazdır. O günlere dair anıları, romanları okuyanlar bilir. Bu hastalığın pençesine düşenler önce kesik kesik öksürürler, sonra da beyaz mendile kan kusarlar. Sonrası hali vakti yerinde olanlar için bir umut ile İsviçre ve Avusturya’daki özel klinikler olurken, bu imkanları olmayanlar için ise acı son kaçınılmaz olur.
Cumhuriyet ile birlikte Türkiye’nin bu alanda ilk hastanesi Atatürk’ün emri ile 1923 yılında Heybeliada’da kurulur. Başlangıçta 16 yataklı olan sanatoryum ihtiyaçları tam karşılayamaz. Aynı yıl Büyükada’da Dr. M. Musa Kazım bey tarafından Muhittin Paşa köşkü kiralanır ve Türkiye’nin ilk özel sanatoryumu hizmete girer.
Osmanlıca Metin Açıklama : Büyükada Sanatoryumu. X benim odam. Benimle beraber ayakta tedavi geçiren üç hasta. 5 ben, hastabakıcı hemşireler.
Kaynak : http://www.eskiistanbul.net/4816/buyukada-sanatoryumu
Dr. M. Musa Kazım bey, yoğun talep nedeniyle 1925 yılında Kerim Paşa’ya ait köşkü ve arazisini Emlak Eytam Bankası’ndan aldığı kredi ile satın alır. Arazi içindeki köşkü kadın hastalara tahsis eder. Erkek hastalar için ise yeni bir bina inşa ettirir. Bugün fotoğraflarını gördüğünüz her iki binada ayaktadır.
Dr. M. Musa Kazım bey 1933 yılında vefat eder. Sanatoryumu doktor olan damadı yönetmeye devam eder. Hastalıkla mücadelenin başarılı olmasıyla sanatoryuma olan ihtiyacın azalması neticesinde tesis 1977 yılında kapatılır.
Sanatoryumun kapanmasını takiben Cumhuriyet Gazetesi’nde çıkan “Büyükada’da Kiralık Devre Mülk – SOYTAŞ” şeklindeki ilanlardan bina ve arazi mülkiyetinin el değiştirdiği ve turizm maksatlı kullanıldığını anlıyoruz. Sözkonusu holdingin 1982 yılında bu arazinin mülkiyetini Adataş Büyükada Tesisleri ve İşletme AŞ adıyla kurulan iştirakine devrettiğini görüyoruz.
Şirketin 2015 yılı genel kurulunda 31 Aralık 2016 tarihinden geçerli olmak üzere tesislerin devre mülk sistemi kapsamında ortaklara kullandırılmasına son verilmesine ve tesislerin kiralanması veya satılması karar verilir.
Büyükada, 22 Temmuz 2021
gezmekyetmez