Cağaloğlu’nun kargaşası ve modern yapılar arasında sıkışıp kalmış bu zarif türbe, İngiliz ve Fransız gazetelerinin “Türkler Bizi Dolandırdı” başlıklarını atmasına, diplomatik sorunlara ve Sultan Abdülaziz’in tahtan indirilmesine yol açan borsa krizinin mimarı Sadrazam Mahmut Nedim Paşa’ya aittir.
Rus sefiri Inyaçyef ile olan yakın ilişkisi nedeniyle halk arasında Nedimof namıyla bilinen paşa, Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa piyasalarından borçlanmasının mimarı kabul edilir. Hazinenin ihtiyaç olan maddi kaynakların yaratılması maksadıyla yüksek faiz ile çıkarılan hisselerin ödeme zamanı gelmiş ancak hazine tam takır, kuru bakırdır. Paşa menfaat birliği yaptığı Rus Sefiri ile baş başa verir ve borçlanma senetlerinin anapara ve faiz ödemelerini yarı yarıya düşürme kararı verir. Söz konusu borçlanma senetlerini elinde bulunduranların büyük bir çoğunluğu İngiliz ve Fransız küçük yatırımcılardır. Sadece onlar mı, aynı zamanda o ülkelerin İstanbul’daki sefirleri de yatırımlarının büyük bir kısmını kaybedenler arasındadır. Hal böyle olunca, olayın diplomatik bir skandala dönüşmesi de kaçınılmaz olur.
Sarayın önemli bankerleri arasında yer alan Zarifi, Hristaki ve Köçeoğlu Agop’da bu ali cengiz oyunundan büyük zarar görenler arasındadır. Yaşadıkları itibar kaybı ve maddi zarar o denli büyüktür ki, kısa bir süre sonra Sultan Abdülaziz’i tahtan indirmek için düzenlenecek darbenin finansörleri olurlar. Olayın kazananları ise bu kararın baş mimarı Sadrazam Mahmut Nedim paşa ve Rus sefiridir. Hem servetlerine servet katarlar, hem de Rusya’nın siyasi rakibi olan İngiliz ve Fransız hükümetleri ile Osmanlı Sarayı’nın arasını açarlar. Bu, Sadrazam Mahmut Nedim Paşa’nın aslında ilk vukuatı değildir. Trablus Valisi iken bölgedeki zengin şeyhleri borsada yatırım yapmaya ikna etmiş ve büyük servet sahibi olmuştur.
Ülke içinde basına uygulanan sansür ile olay bastırılmaya çalışılmışsa da, tüccarların ve medrese öğrencilerinin Bab-ı Ali’de toplanıp, protestolarda bulunması engellenemez. Bu protestolar sonucunda paşa azledilir, sürgüne yollanır. Kaybeden sadece paşa olmayacaktır, kısa bir süre sonra Sultan Abdülaziz de bir darbe ile tahtan indirilir.
İşte tüm bunlar kendi halinde, sessiz ve uhreviliği bir türbenin, biz meraklıların kulağına fısıldadığı acı gerçeklerdir.
İstanbul, 23 Şubat 2021
gezmekyetmez