Bu yazıya önemli bir hatırlatma yaparak başlayalım. Yazıda bahsedilenleri bir arkadaştan duydum. Bu girişten de anlayacağınız üzere bugünkü konumuz biraz netameli.
Amsterdam’a gidenler bilir. Kentin bir bölgesi Kırmızı Fenerli Sokak olarak anılır. Kırmızı Fenerli Sokak tabiri sadece Amsterdam’da değil, hemen hemen tüm dünyada seks ticaretinin geçtiği sokağı, mahalleyi tanımlamak için kullanılan bir tabirdir.
İstanbul’da işgal günlerinde Pera dışında bu tür faaliyetlerin icra edildiği sokaklardan biri de, Paris Mahallesi diye anılan Yeldeğirmeni’nde tren yolu ile Ayrılık Çeşme mezarlığı arasında kalan, 100-150 metre uzunluğundaki Ayrılık Çeşme Sokağı’dır.
Bazı kaynaklar, İstanbul’un kara günlerinde, Kadıköy bölgesinde konumlandırılmış olan işgal kuvvetleri için oluşturulduğunu yazar. Sokağın bugünkü mütevazi haline baktığınızda buna inanmak zordur.
Paris Mahallesi denilen bu sokak, Türkiye’de Kırmızı Fener uygulamasının yapıldığı belki de tek örnektir. Cihanyandı Lütfiye Hanım adlı kitabı kaleme alan Şevket Nezih bey, bu sokağa girdiğinde evlerin kapılarında kırmızı camlı büyükçe fenerler olduğunu ve kendisinin bunları gördüğü yazar.
Kimi kaynaklar kırmızı fener uygulamasının Amsterdam gibi bir liman şehrinde, zıvanadan çıkmış denizcilerin genelev zannederek olur olmaz, her evin kapısına dayanmasından bıkan Amsterdamlıların şikayeti üzerine Belediye tarafından uygulamaya sokulduğunu yazar. Ancak, işin aslı pek öyle değildir.
Bu uygulamaya ilk olarak 1800’lü yıllarda Amerika’da rastlanır. Amerikan rüyası ile birlikte bir anda demiryolları inşa edilmeye başlanır. Hal böyle olunca ortalık demiryolu işçisinden geçilmez olur. Bu kadar kalabalık erkek nüfusunun olduğu bölgelerde çok kısa sürede mantar gibi genelevler türer. Sözkonusu genelevleri ziyaret eden işçiler, ellerindeki kırmızı demiryolu fenerlerini acil durumlarda yerleri kolayca bulunsun diye mekanın önüne bırakırlar. Bu uygulama zamanla Avrupa’ya, oradan da Yeldeğirmeni’ndeki Paris Mahallesine uzanır. Nereden, nereye…
İstanbul, 28 Temmuz 2021
gezmekyetmez