Osmanlı Devleti’nin dış borçlarını ödeyemeyecek hale gelmesi ile birlikte, alacaklı devletlerin imparatorluk gelirlerini ve vergilerini kontrol altına almak ve yapılan tahsilatlarla alacaklarını tahsil maksadıyla 1881 yılında Duyun-u Umumiye denilen teşkilat kurulur. Bu teşkilatın faaliyetleri için de Cağaloğlu’nda mimar Alexander Valluary’a muhteşem bir bina inşa ettirilir. Bina aslında iflasını ilan eden İmparatorluk için tam bir utanç abidesidir.
1884 yılında Osmanlı Donanmasında Yüzbaşısı iken, Kıbrıs’ta yayınladıkları bir gazete nedeniyle ordudan ihraç edilen Mehmet Nadir bey Numune-i Terakki adıyla bir okul kurar. Okul çeşitli isimler altında faaliyet gösterir. 1910 yılında lise adıyla anılan ilk Osmanlı okulu olur.
Çanakkale Savaşları sırasında Kanlısırt çatışmalarında 50 kadar gönüllü talebesinin şehit olması, okulda matem havası estirir. Okulun kapıları siyaha boyanır ve bu olaydan sonra okulun renkleri sarı ve siyah olur.
Ülkemizde birçok şeyin kaderi gibi, binanın da kaderi 1923 yılında ilan edilen Cumhuriyet ile değişir. Okulun ismi İstanbul Erkek Lisesi olarak değiştirilir. Osmanlı İmparatorluğundan devralınan borçların ödenmesi sonrası, 1928 yılında Duyun-u Umumiye İdaresi faaliyetlerine son verir. Boşaltılan ve kapıları kapatılan bina 1933 yılında Ulu Önder Atatürk’ün direktifleri ile öğrencilerinin cephede gösterdiği fedakarlıkların bir sembolü olarak İstanbul Erkek Lisesi’ne tahsis edilir. Bugün de, lise olarak faaliyetlerine devam eder.
Bu muhteşem binanın ikinci bodrum katında bulunan sarnıç mimar Alexander Valluar tarafından koruma altına alınmış ve güçlendirilmiştir. Diğer yandan binanın Duyun-u Umumiye Genel Merkezi olarak kullanıldığı dönemdeki kasası ve devasa bahçe kapısı ziyaretçilerin büyük ilgisini çeker. Kasa odası ile alakalı yıllar önce bir arkadaşımdan okula yeni başlayan öğrencilerin ağabeyleri tarafından eşşek şakası olarak gece o kasaya kapatıldığını duymuştum. Görkemli binanın bir saray kapısını andıran bahçe kapısının ise tamamen el işçiliği ile Berlin’de inşa ettirildiğini belirtelim.
İstanbul, 02 Mart 2021
gezmekyetmez