Ağustos ayı instagram paylaşımlarımı planlanlarken 2 Ağustos Pazartesi günü için ajandama şu notu düşmüştüm “İspanya Yahudileri – Kemal Reis Kadırgaları İstanbul’a Geldi – 2 Ağustos 1492”.
O günlerde Akdeniz bölgesinde yaşanan orman yangınları nedeniyle konu üzerinde detaylı bir çalışma yapmamış ve paylaşımı ertelemiştim. Ta ki bu sabah çalışma masamda okunmayı bekleyen kitap, dergi yığınına göz atıncaya kadar. Yığın içerisindeki Ladino dilinde yazılan El Amaneser isimli dergide bu çizimleri görünce tam zamanı dedim. Seyahatlerimde gördüğüm, anlattığım yerler ile alakalı bu tür çizimlerini yapmayı hep istemişimdir. Gel gör ki, bu konuda pek becerikli olmadığım su götürmez bir gerçek.
Sızlanmayı bırakıp, Yahudi cemaati tarafından yayınlanan haftalık siyasi ve kültürel Şalom Gazetesi ‘nin eki olan dergide Musa Albukrek tarafından kaleme alınan yazının çizimleri eşliğinde konuyu sizlere aktarayım.
31 Mart 1492 tarihinde, Kastilya ve Leon Kraliçesi I. İsabel ve Aragon Kralı II Ferdinand İspanya’da yaşayan Yahudilerin İspanya’dan kovulmasına yönelik bir kararname imzalar. Kararnamenin imzalandığı yer Elhamra Sarayı olması nedeniyle bu belge tarihte Elhamra Kararnamesi olarak bilinir.
Bu kararname ile İspanya’dan kovulan 300 bin kadar Yahudi’nin yarısını ülkesine kabul eden hükümdarlar biri de Osmanlı sultanı II. Beyazıd’dır. İspanya’dan kovulan Sefarad Yahudileri, Kemal Reis komutasından yollanan Osmanlı kadırgalarıyla 2 Ağustos 1492 tarihinde İstanbul limanına getirilirler.
Bu Yahudilere Sefarad denilmesi, Sefarad kelimesinin İbranice’de İspanya’ya anlamına gelmesindendir. Sefarad Yahudilerinin konuştuğu dile Ladino (Judeo-Espegnol) denilir. Kastilya lehçesi olmasına rağmen Türkçe, İbranice ve Rumca kelimeler, deyimler barından bir dildir. Ladino dilin bu özelliğini anlatırken sevgili dostum Mois Gabay’ın turlarında verdiği güzel bir örnek var : “El vapor yanaşiendo en la iskele de Büyükada”. Eminim bu satırları okuyabilen herkes Ladino dilinde söylenen bu cümlenin Türkçe karşılığını şüpheye yer bırakmayacak şekilde anlayabilir.
Bugün Türkiye’de yaşayan 25 bin kadar Yahudi’nin % 96’sını Sefarad Yahudileri oluşturur. Kalan kısmı ise Eşkenaz Yahudileri’dir. Eşkenaz Yahudileri de Orta ve Doğu Avrupa kökenli Yahudilerdir.
İstanbul, 15 Ağustos 2021
gezmekyetmez