Sokağa çıkamayıp, evde kalmanın iyi yanlarından biri de, arşivde ne var, ne yok elden geçiriyor insan.
Bugün kısmetimize Abdullah Freres tarafından çekilmiş bu Beykoz fotoğrafı düştü. Beykoz her ne kadar bugün ulaşması, gelip gitmesi kolay bir semt olsa da, eski devirlerde günübirlik gidip, gelmenin mümkün olmadığı, Boğaziçi Köyü idi. Köy sakinlerinin ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı deniz taşıtı da literatürde “Pazar Kayığı” diye bilinen 5 veya 7 çifte kürekli mavna benzeri kayıklardı.
19. yy ile birlikte yavaş yavaş sarayın önde gelen paşalarının Boğaziçi köylerinde yalı ve arazi sahibi olmaları ulaşım konusunda bir şeyler yapılması düşüncesini körükler..1851 yılında Boğaz`da seferler yapmak üzere Şirket-i Hayriye kurulur. İngiltere’ye 6 adet yandan çarklı vapur sipariş edilir. İlk vapurlar 1854 yılında işletmeye alınır.
Fotoğrafta Beykoz İskelesinden ayrılırken görülen yandan çarklı vapur bu ilk gruptan olmasa bile birkaç yıl sonra yaptırılan ikinci grup yandan çarklı vapurlardan biri olabilir.
O dönemde Beykoz İskelesi denildiğinde akla gelen iki husus vardı. Bunlardan ilki iskelenin önünde bulunan Kılıç Balığı avlamak üzere deniz üzerine kurulmuş ve halk arasında Büyük Dalyan diye bilinen, 30 kişinin çalıştığı büyük balık tuzağı, ikincisi ise iskelenin kara tarafında, hemen arkasında Türk Edebiyatı’nın önemli şahsiyetlerinden Ahmet Mithat Efendi’ nin Yalısı.
Beykoz denilince o yıllarda akla gelen ama bugün yerinde yeller esen üç şey vardı: Kalkan Balığı, paça çorbası ve ceviz. Hatta kimilerine göre Beykoz isminin bu meşhur cevizden geldiğini söylenir. Malum koz ceviz anlamina da gelir. Ancak, bu sadece yakıştırmadır. İsmin aslı Beykos olup, sondaki kos Rumca’da köy anlamındadır. Burada yaşayan Kocaeli beyinden dolayı buraya Beykos denilmiştir.
Zaman içinde yaşanan çarpık kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği tesisler bugün o asude Beykoz’dan geriye sadece anılardakı bu sararmış fotoğrafları bıraktı. Bir de koruyup, kollayamamanın İstanbul severlerdeki yürek acısını.
İstanbul, 19 Nisan 2020
Oğuz OTAY
gezmekyetmez