Dün kaldığımız yerden devam edelim.
İletişim imkanlarının sınırlı olduğu devirlerde yangını görmek yetmez, bu yangını yetkililere ve halka da hızlıca duyurmak gerekirdi. Bu işle görevlendirilen itfaiyecilere çığırtkan denirdi. Çığırtkan olabilmen iki önemli şartı vardır. Hem hızlı koşmalı, hem de sesleri gür olmalıydı. Çığırtkanların durmaksızın Beyazıt Kulesi’nden Florya’ya kadar koşabilecek kondisyona sahip olmaları beklenirdi.
Ellerindeki uzun, ucu püsküllü sopayı yere vura vuran koşan çığırtkanlar “Yangın vaaaaar” diye bağırırlar ve ardından yangının olduğu sokağı söylerlerdi. Bu arada sokakta koşarken görülen çığırtkana yangın yerinin sorulmasının da bir ritüeli vardı. Yangın yerini soracak kişinin söze “ Uğur ola Köşklü” diye başlaması adettendi. Bu o denli güçlü bir adetti ki, bu ifade yerine “Yangın nerede?” diye soracak olursalar alacakları cevap “Yangın senin anın…” şeklinde olurmuş.
Yangın kulelerin olmazsa olmazlarından biri görev yapan itfaiyeciler için her daim hazır sıcak çay bulunması, bir diğeri de kulede verilen iftar yemekleridir. Bu iftarlara başta sadrazamlar olmak üzere, İstanbul’un önde gelen isimleri davet edilirdi. Genel olarak yaşlı sadrazamlar, orucun da etkisiyle o dik merdivenleri çıkamayacaklarından davete icap etmez ancak gelmemenin kefaretini katılanlara iftar yemeği yollayarak öderlerdi.
Her ne kadar Sadrazamlar iftar davetine icap etmeseler de, iftarların vazgeçilmez simalarından biri 90 yaşına yakın olan Memiş efendi olurmuş. Bu zat ileri yaşına rağmen itfaiyecileri kırmaz ve o dik merdivenleri tırmanırmış. Gel gör ki; Memiş efendi nazara inanan bir zatmış. Gene böyle bir Ramazan günü kan ve ter içinde tırmandığı merdivenlerin başında kendisini karşılayan mavi gözlü tersane tulumbacıbaşısının “Bu sene de mi çıktın bu merdivenleri sen Memiş” demesini nazara yormuş ve iftarlara katılmaya tövbe etmiş.
Beyazıt Kulesi sadece yangın gözleme maksadıyla değil, aynı zamanda İstanbul halkına Galata ve Unkapanı Köprüleri’nin gemi geçişine açılıp, açılmadığını da bildirmek için kullanılırmış. Sabaha karşı yeşil ışık Haliç’ten Marmara’ya, kırmızı ışık ise tam tersi için köprülerin açıldığını ilan ederlermiş.
İstanbul, 18 Temmuz 2021
gezmekyetmez