Tam tamına 3 bin yıllık bir yerleşim Sardes. Ege bölgesini Anadolu’ya bağlayan ticari ve askeri yol üzerinde kurulmuş çok önemli bir kent. Verimli Gediz ovası ve yakınlarından geçen Paktolos (Sart) Çayı kente adeta hayat verir. Hatta bu çaydan elde edilen altın kentin zenginliğine zenginlik katar. Kenti elinde bulunduran Lidyalıların tarihte ilk altın parayı kullanması da bundandır. Bu kadar refah aynı zamanda kentin düşmanlarını da arttırır. MÖ 334 yılında Büyük İskender kenti ele geçirir.
Roma İmparatorluğu’nun hükmettiği dönemde şehir hamam ve stadyum ile taçlandırılarak Greko-Roman kenti olarak tescillenir. Fotoğraflarını paylaştığım yapı ise kentin en işlek yerinde ticaretin kalbinin attığı çarşı ve hamamın yanı başında inşa edilmiş umumi tuvaletdir. İki uzun koridor şeklinde inşa edilen tuvaletlerden birinin kadınlara, diğerinin ise erkeklere hizmet verdiği tahmin ediliyor. Duvar boyunca mermer oturaklar (bugünkü anlamda alafranga) tuvalet olarak kullanılmış. Ortadaki oluk ise temiz su temininde kullanılmış. Tuvaletlerin temizliği ise hamamdan gelen su ile yapılıyormuş.
Bu yazıyı hazırlarken Sevan Nişanyan tarafından 2008 yılında kaleme alınmış ilginç bir gazete yazısına denk geldim. Her ne kadar yazar, yazıda “kakofoni” kelimesinin etimolojisini açıklıyor olsa da, yazının konumuza ışık tutan bir yanı da var. Yazara; insanların tuvalette yaptıkları insani eyleme Antik Yunan dilinde “Kakka” denildiği söylüyor ve bunun birçok dilde de benzer şekilde kullanıldığını ekliyor. Sonra da, konuya ilginç bir açıklama getiriyor. Bu tabirin aslında bebek dili olduğu ve bebeklerin ilk öğrendiği 15-20 kelimenin birçok dilde benzer olduğunu söyleyerek mama, papa örneklerini veriyor. Kakanın da bunlardan biri olduğunu söylüyor.
Nereden nereye, 3 bin yıllık antik bir kentten yola çıkarak geldiğimiz noktaya bakar mısınız? Hazır konu bu kadar bir uçtan, diğerine sürüklenmişken yazarın “kakafoni” kelimesinin etimolojisi ile alakalı yaptığı açıklamayı da aktararak yazımızı bitirelim. Eski Yunanca’daki kakka kelimesinin zamanla farklı bir anlam kazanarak kötü ya da pis anlamına gelen bir sıfat olduğunu, batı dillerinde anlamsız ve kulak tırmalayıcı seslere “kakafoni” dendiğini belirtiyor.
İstanbul, 25 Ocak 2021
gezmekyetmez